એક આરબ ડોક્ટર અને ધાર્મિક વિદ્વાનની વિદ્યાર્થીને મહત્વપૂર્ણ શિખામણ
પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો: શરૂઆતના વિદ્યાર્થી માટે કોઈ ટૂંકી શિખામણ? મેં વારંવાર શિખામણ આપી છે, પણ હું જાણું છું કે દરેક શિખામણનો પહેલો સંબોધિત મારો પોતાનો જ આત્મા છે. પરંતુ કદાચ પુનરાવર્તનમાં કોઈ શાણપણ હોય અને તેનાથી ફાયદો થાય: જાણી લો, ઓ મારા વહાલા દીકરા, તે સમય વીતી ગયો છે, જ્યારે પરંપરાગત અને બૌદ્ધિક જ્ઞાનના (ઇલ્મ-એ-રિવાયત વ દિરાયત) મહાન વિદ્વાનો હાજર હતા, જેમની પાસે જ્ઞાનના તરસ્યા લોકો મુસાફરી કરીને આવતા અને અદબ સાથે બેસીને શીખતા હતા. તે યુગ હવે ઇતિહાસના પાનાઓમાં દફન થઈ ગયો છે. આજનો સમય મુશ્કેલીઓ અને કસોટીઓનો સમય છે, જ્યાં અયોગ્ય લોકો માર્ગદર્શક બની ગયા છે, અજ્ઞાની વક્તાઓ, વાર્તાઓ કહેનારા ઉપદેશકો અને કપટી લોકો પ્રભુત્વ ધરાવે છે. બાબતો એવા લોકોને સોંપવામાં આવી છે જેઓ તેના લાયક નહોતા, સિવાય કે જેમને અલ્લાહે પોતાની રહેમતથી સુરક્ષિત રાખ્યા છે. આવી પરિસ્થિતિઓમાં, હે વિદ્યાર્થી, તારા ઘરને તારું આશ્રયસ્થાન બનાવ અને તારી લાઇબ્રેરીને તારી કાયમી જેલ. જ્યાં સુધી મૃત્યુ તારી પાસે ન આવે અથવા નજીક ન આવે ત્યાં સુધી તારી જાતને તેમાં કેદ કરી લે. પરંતુ યાદ રાખજે, જો તેં અભ્યાસ માટે સાચા પુસ્તકોની પસંદગી કરી, તો આ જ જેલ તારા માટે 'ગાર-એ-હિરા' (હિરાની ગુફા) બની જશે, જ્યાંથી પયગંબર સાહેબનો પ્રકાશ ચમક્યો હતો અને પૃથ્વીને ન્યાય અને સત્યથી પ્રકાશિત કરી દીધી હતી. પુસ્તકોને પકડી રાખ, કારણ કે તે જ તારા બચાવની હોડી છે. તેના દ્વારા તું જ્ઞાન અને શાણપણના સમુદ્રોમાં મુસાફરી કરીશ અને દુનિયાના એ ખૂણાઓ સુધી પહોંચીશ જ્યાં અજ્ઞાનતાના પડછાયા છવાયેલા છે. ક્યારેય તારી જાતને ઉતરતી ન ગણ અને તારા અસ્તિત્વને સામાન્ય ન સમજ. જાણી લે કે તારા અને એક મહાન વ્યક્તિત્વ વચ્ચેનો તફાવત માત્ર ઈરાદાની શક્તિ અને હેતુના નિર્ધારણનો છે. યાદ રાખ, ઇતિહાસમાં એવા સમયગાળા પણ આવ્યા છે જે માત્ર એક માણસના નામ સાથે જોડાઈ ગયા, જેમ કે વોલ્ટેર (Voltaire). તેથી, તારી જાતને એવી વ્યક્તિ બનાવ જે ઇતિહાસનું શીર્ષક બની શકે. તારી જાતને તે મહેદી સમજ જેને દુનિયાનું માર્ગદર્શન કરવાનું છે, અને બીજા કોઈની રાહ જોવામાં સમય બગાડ ન કર. અને એ પણ યાદ રાખજે, જો તું ખરેખર તારા શિક્ષકો પ્રત્યે વફાદાર છે, તો તારા માટે અનિવાર્ય છે કે તું તેમનાથી આગળની વૈચારિક ક્ષિતિજો સુધી પહોંચે, એ મંઝિલો સુધી જાય જ્યાં તેમના કદમ નહોતા પહોંચ્યા, અને એ દુનિયાની શોધ કરે જેની તેમણે કલ્પના પણ નહોતી કરી. અને ખબરદાર, નિરાશ કરનારાઓ અને ખોટી વાતોનો પ્રચાર કરનારાઓથી દૂર રહેજે.
